فراموش کردم
اعضای انجمن(379) صفحه اصلی انجمن نظرات انجمن
جستجوی انجمن
مدیر انجمن: اسماعیل مختاری
آی سئل (matanat )    

بایرام آیی و چرشنبه بایرامی

منبع : http://www.olushum.com/az/view/20.html?id=54
درج شده در تاریخ ۸۹/۱۲/۲۹ ساعت 21:50 بازدید کل: 1198 بازدید امروز: 1 0 می‌پسندم  
 

آراشدیرماجی- یازار: علی‌محمد خلفی زنگئر

ایلین اون‌ایکینجی آیی موغانین چوخلو یئرلرینده ، ایندی ده بایرام آیی آدلانیر. بو آی‌دا ، دؤرد چرشنبه ، حیاتین دؤرد اؤنملی اؤیه‌لری ( سو ، اود ، یئل ، تورپاق ) ایله باغلانیب و اونلارا گؤره چئشیدلی دب‌لر ، تؤرن‌لر ( مراسم ) و رسم‌لر یارانمیشدیر.

مومکوندور کئچمیشده اودا ، سویا ، یئله و تورپاغا سایقی ، باشقا اینانج ( اعتقاد ) و تاپینما ( عبادت ) اوستونده اولوب. زامان سورجینده بو اینانج ( اعتقاد ) و تاپینما یئرینی باشقالاری ایله دَییشسه ده ، او اؤیه­لره ( عناصر ) سایقی و اونلارلا باغلی دب‌لر ، تؤرنلر اؤزونو اولدوغو کیمین یا بیر آز دییشیک بیچیم­ده قورویوب ( حفظ ائدیب ) ساخلامیشدیر. اؤرنک اوچون؛ آزربایجاندا ایسلامدان اؤنجه ، قام- شامانلیق یا باشقا یوکوم اینانجی ایله یاشایان تورک‌لر ، اودو قوتسال سانیب و اونا تاپینیرمیشلار ، او چاغلار بو اینانج‌لا باغلی تورلو-تورلو ( فرقلی- فرقلی ) دبلر ، آیین‌لر و اینانج‌لار یارانمیشدیر ، آما ایندی بیزیم خالقین دینی ، شامان دینی اولماسا دا ، او چاغ‌لارداکی کیمی اودا تاپینماسالار دا ، اونونلا باغلی دب‌لرین ،  هله ده ایزلری قالیر.

اسکی اینسانا تاپینماق ایلنجه دئییلدی. او آدام اوچون اؤلوم-دیریم مسئله‌سی ایدی. او ، یئنیلمز ، گوجلو و قورویوجو و یارادان اولان بیرینی آختاریردی کی ، یامان گونونده اونا سیغینا ، هئچ اولماسا اونون آجیغینا توش گلمه‌یه. اونا گؤره دوغال یارانیش‌دا ، هر بیر « نسنه » ده بو اؤزللیک‌لری گؤروردو ، گؤزدن قاچیرماییب ، اونا سیغینیردی.

یارانیشین فلسفه‌سینی بیلمه‌ین آدام ، سیرلی بیر دونیا ایچینده اؤزونو آرخاسیز گؤروردو. دوغال گوج‌لرین ، ندنینی و نه ایسته‌دییینی بیلمیردی. ایلدیریم نییه شاخیییر؟ قاسیرغا نییه قوپور؟ یئل ندن گوجلو اسیر؟ یئر نییه ترپه‌نیر؟ آلوو نییه یاشیل مئشه‌لری و حیاتی یاندیریر؟ و.... اینسان بئله بیر اولای‌لارین ایچینده ، اؤزونو قورویوب ساخلاماغا چالیشیردی. بو گوج‌لری جانلی سانیردی. اونلارین بیر دیله‌یی و ایسته ‌یی اولماسینی دوشونوردو. اونا گؤره بیرینه یالواریردی ، باشقا بیرینه ، بزه‌نیب اؤزونو گوجلو گؤسترمک ایسته‌ییردی ، بیرینه قوربان کسیردی ، بیرینه آیین-اویون قوروب تؤرن ساغلاییردی و سونوندا بیرینه تاپینیردی.

ایلین سون آیین‌داکی « هر بير چرشنبه ، طبيعتين بير اؤیه‌ ( عنصر ) سي ايله علاقه‌لنديريلميش و بئله ليكله اجدادلاريميزين اسكي تصوورلرينده ايل آخيري چرشنبه‌لر يارانيب ، قوتساللاشدیریلمیشدیر.

اسكي اينانج‌لارا گؤره ، بو چرشنبه‌لرين هر بيرينده طبيعتين دؤرد اؤیه‌سیندن بيري ديريلميش ، بديعي تفكورده انسان جيلدينده تصور ائديلن هر بير چرشنبه ايله باغلي خالق بؤيوك شنليك و مراسیم‌لر دوزلتميشدير.

ميللي يادداشدا "ايل آخير چرشنبه‌لر" كيمي ياشايان بو چرشنبه‌لرين هر بيري حاققيندا ائل آراسيندا بير - بيريندن بويالي آيين ، اعتقاد ، اينانج ، ميف ، افسانه و روايتلر يارانميش ، ابتیدايي بديعي تفكورون نمونه‌لري كيمي ، اونلار ( ايل آخير چرشنبه‌لر ) خالقين شفاهي يادداشيندا ابديليك ياشاميشدير. ايل آخير چرشنبه‌لرله باغلي بؤيوك بير قيسم اسكي اعتقادلار ، آداملاري چوخ پيس و ضررلي عادت و نيت‌لردن اوغورلوقدان ، رياكارليقدان ، اخلاقسيزليقدان ، تكبردن ، پاخيلليقدان ، باشقاسينين وارداتينا[وار دؤولتینه]  گؤز ديكمك‌دن چكينديرميش ، اونو حلال زحمته چاغيرميش ، آداملاردا امه‌يه ، توپراغا درين محبت آشيلاميشدير. نوروز آيين و اعتقادلاريندا عدالته ، خوشلوغا ، رحمه بؤيوك احترام وار. » 1

اسكي اينانج‌لارا گؤره ، بو چرشنبه‌لرين هر بيرينده طبيعتين دؤرد اؤیه‌سیندن بيري ديريلميش ، بديعي تفكورده انسان جيلدينده تصور ائديلن هر بير چرشنبه ايله باغلي خالق بؤيوك شنليك و مراسیم‌لر دوزلتميشدير.

بوتونلوكده ، ايلین سون چرشنبه‌لرينین هر بيري ، آتا- بابالاريميزين مین ایللر بویو یاشادیغی ، قوتسال اینانج‌لار و دويغولاري ايله باغلی اولدوغو اوچون ، بو گون ، اونلاري اؤز دونن‌يميز و كئچميشيميز كیمي بيلمه‌يه و قورویوب یاشاتماغا بورجلويوق.

کئچمیشده ، دؤرد اؤیه دؤرد چرشنبه ده اؤزل بیچیمده ، دب‌لر و آیین‌لر ایچینده آتا- بابالاریمیزین اَلی ایله تام اینام و اینانجلا یاشاسا دا ، ایندی بو دب‌لر چوخ یئرده بوتونلوکله ایلین سون چرشنبه‌سینه توپلانیب و چوخ گؤزل سئوینج و شنلیک‌لر ایچینده ، آرادا ایناملا و آرادا دا ایلنجه کیمی یئرینه یئتیریلیر. ( سون چاغلاردا اونودولماقدادیر )

چرشنبه آخشامیندان اؤنجه اونون گلمه‌سی اوچون بیر نئچه ایش‌لر گؤرولور:

-تکه اویناتما دبی: تکه اویناتما چرشنبه‌لره باغلی دئییل ، بایرام آیی‌نین ایچینده اولدوغونا گؤره بورادا یازماق ایسته‌دیک.

« کئچي اونقونونا ( توتم ) اينام چوخ تورك ديللي خالقلارين ميتولوژی­سينده ، افسانه­وي ناغيل‌لاريندا اؤز عكسيني تاپميشدير...کئچي تورك ديللي خالق‌لاردا يازين بليرتيسيدير. محض بونا گؤره ده بير چوخ تورك ديللي خالق‌لاردا ، ائله­جه ده آذرباجانلي­لاردا کئچي يازي گتيرن گونش‌له ، اونون بليرتيسي اودلا بيرگه ياد ائديلير...  يازين گلمه­سي مراسيمينده يازي آچيقدان – آچيغا[آچیق-آیدین] تمثيل ائدير و  کئچي – ياز ، قيشين بليرتيسي کوسا ايله موباریزه آپارير آذربايجانلي­لاردا « کوسا – کوسا » اويون – مراسيم تاماشاسي بئله بير موباریزه­يه حصر اولونموشدور. » 2

بیرده بونو دئمک اولار کی ، کئچی قیش دیرگی‌سی ( حئیوانی ) دئییل و قیشین سویوغونا دؤزومو لاپ آز اولور. مال- داوارین ایچینده کئچینی تئز سویوق وورور. حتی بیری تئز اوشوینده "کئچی کیمین نه تئز سویوق وورور سنی" سؤزو ده دئییلیر. اونا گؤره کئچی اؤزونو قاباغا آتیب تکه کیمین بزه‌نیب قیشی و سویوغو قووماغا و یازین گلیشینه جان آتیب اللرده اویناییر.

تکه کئچی‌نین ائرکه‌یینه دئییلیر. اونا بنزر بیر اویونجاق دوزلدیب و اؤزل بیچیمده اونا گئییم گئیدیریب ، ساپ قوشوب ، بایراما بیر نئچه گون قالمیش تکه اویناتما دبی آدیلا اوینادیلیر.

تاریخ آخرین ویرایش مطلب: تاریخ آخرین ویرایش: ۸۹/۱۲/۲۹ - ۲۱:۵۰

1
1


لوگین شوید تا بتوانید نظر درج کنید. اگر ثبت نام نکرده اید. ثبت نام کنید تا بتوانید لوگین شوید و علاوه بر آن شما نیز بتوانید مطالب خودتان را در سایت قرار دهید.
فراموش کردم
فاصلـه ها - شعر از خودم ایولا ایرانی با غیرت!-واس اونایی که فحش دادن... به سر شوق رهایی نیست سلامممممممممممم دوستان فیزیوتراپی ولیزردرمانی توانا-با17سال سابقه فیزیوتراپی-فیزیوتراپیست وکارشناس ارشد آسیب های ورزشی وحرکات اصلاحی پان ترکیسم و پان آذریسم (قسمت اول) یخ خواب دیدم مرده ام... امام زمان (عج) رو دوست داری؟ صنایع تولیدی درب و پنجره آلومینیوم دوجداره بدون میلگرد سیلور